Luister naar ons!

De hartenkreet van de moeder met een schizofrene zoon. Of van de broer van een verslaafde zus. Dat luisteren is nodig! Voor de naasten zelf, de mensen die zorg nodig hebben en voor de behandelaars. Psychiater Jurgen Cornelis: “Als bij ons iemand binnenkomt in crisis, dan zijn de mensen om hem heen vaak ook in crisis. Bovendien zijn zij vanuit hun betrokkenheid een soort expert van de cliënt. Ze weten meer van hem dan wij.”

Sinds drie jaar is naastbetrokkenenbeleid officieel een speerpunt van de Raad van Bestuur. Een wapenfeit, vindt Ysolda Roeters. Zij is een van de mensen binnen Arkin die dit beleid vertaalt naar de praktijk. Dat doet ze al ruim drie jaar, nu met de titel ‘zorgontwikkelaar triadisch werken’. “Ieder mens is onderdeel van een systeem. Het is eigenlijk een beetje gek om iemand geïsoleerd te behandelen en dan weer terug te zetten in zijn of haar omgeving. Je naasten moeten je pad (kunnen) blijven volgen en als het kan erin meegenomen worden.” Herstellen doe je niet alleen. Het naastbetrokkenenbeleid krijgt steeds meer vorm binnen de onderdelen van Arkin. “Iedere afdeling doet dat op zijn eigen manier, passend binnen de visie en de behandelmethodiek. Bij cliënten van Inforsa die forensische zorg krijgen, is de relatie met naasten vaak meer verstoord dan elders. Omdat er vaak geweld in het spel is, is er veel kapot gemaakt in het contact. Bij cliënten van Novarum die kampen met een eetstoornis, zijn er ook wel problemen in de relatie, maar daar is vaak nog wel onderling begrip.”

Jurgen: “Het besef groeit binnen Arkin dat er meer is dan de cliënt alleen en dat de context waarin hij of zij leeft ook aandacht nodig heeft. Dat besef is waardevol! De praktijk is soms lastig, want het is in feite zorgverlening die dwars door het versnipperde zorglandschap en het geïndividualiseerde stelsel gaat. Bij het overdragen van het dossier van een cliënt is het belangrijk dat ook de informatie over de rol van en de zorg voor naasten meekomt.”


Privacy
Hoe actief naasten betrokken kunnen worden hangt natuurlijk ook af van wat de cliënt zelf wil en waar hij of zij toestemming voor geeft.

Tijd en vertrouwen

In de dagelijkse praktijk vraagt het betrekken van naasten tijd, energie en vertrouwen, want de naasten van een cliënt zijn niet per se een hecht clubje en hebben meestal een hoop voor de kiezen gehad. Maar die investering verdient zichzelf wel terug. Ysolda: “Een paranoïde man wilde niets aannemen van medewerkers maar had wel medicatie nodig. Hij had een nichtje die hij vertrouwde. Wij hebben contact met haar gezocht. Zij heeft hem vier dagen lang medicatie gegeven. Daarna mocht de hulpverlening het overnemen. Dankzij haar hulp verminderde zijn agressief gedrag aanzienlijk.”


Rol familie

Jurgen Cornelis: “Als je de naasten of het systeem rond de cliënt kent en hun vertrouwen hebt, kun je veel voorkomen. Ik werk op de SPA (Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam) en heb daar ook veel mensen opgeleid. We werken daar behoorlijk systemisch èn we werken met een vorm van Open Dialogue (zie button onder deze alinea). Dat houdt kort gezegd in dat we een gesprek hebben met de cliënt en zijn omgeving (systeem) waarbij er echt naar elkaar geluisterd wordt. Ik kreeg ooit terug van een naaste: “Het is voor het eerst dat we naar elkaar geluisterd hebben als gezin. Zo’n gesprek is het begin van luisteren en respect krijgen voor elkaar. Dan is de cliënt niet alleen maar een patiënt waar zorgen over zijn maar ook een mens met zijn positieve kanten, die er ook nog steeds zijn. Er komt ook meer zicht op wat de familie doet om dingen te voorkomen. Het is helemaal mooi als door een gesprek iemand toch in zijn eigen omgeving kan blijven en dat de familie zich niet overvraagd maar wèl gesteund voelt!”

De ervaring van een naaste. Hélène:
'Ik heb jarenlang gedacht: wat is er in godsnaam aan de hand'.

Wat doet Arkin nog meer?

  • 75 naastbetrokkenenconsulenten dragen het beleid uit in hun teams
  • Invoering van het protocol naastbetrokkenen in mei 2018
  • Arkin BasisGGZ heeft een ruim aanbod voor naasten, waaronder een cursus lotgenoten. Bezoek de website
  • Samen met de gemeente is de site voorggznaasten.amsterdam.nl gelanceerd met veel tips en ervaringsverhalen